Đăng tin giả để lừa đảo – Bị xử lý theo Điều 174 hay Điều 288 BLHS?

“Chỉ một cú click tin giả, nhiều người mất cả chục triệu đồng. Nhưng người tung tin sẽ bị xử lý về tội gì?”

1. Tin giả – thủ đoạn mới của kẻ lừa đảo

Trong thời đại công nghệ số, tin giả xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Không chỉ gây hoang mang dư luận, những thông tin bịa đặt còn bị một số đối tượng lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Ví dụ như giả danh bệnh viện kêu gọi hiến máu từ thiện, tạo website giả ngân hàng để đánh cắp tài khoản, hay giả mạo nghệ sĩ nổi tiếng kêu gọi đầu tư tiền ảo. Người dân dễ dàng tin tưởng và chuyển tiền nhưng rồi phát hiện đã bị lừa. Những hành vi này có thể cấu thành tội phạm và bị xử lý nghiêm khắc theo Bộ luật Hình sự. Vấn đề đặt ra là: cần xử lý theo tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), hay đưa thông tin sai sự thật lên mạng (Điều 288)?

2. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản – khi tin giả là công cụ để lấy tiền

Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối để làm người khác tin tưởng và giao tài sản cho mình. Trong bối cảnh hiện nay, “thủ đoạn gian dối” không còn dừng lại ở việc nói dối trực tiếp, mà đã mở rộng sang việc tạo lập, chia sẻ thông tin giả trên mạng. Những đối tượng xấu có thể lập tài khoản Facebook giả mạo bác sĩ, cán bộ công an, hay người nổi tiếng, rồi đăng bài kêu gọi chuyển tiền giúp đỡ, đầu tư, hoặc bán sản phẩm không có thật. Khi người bị hại tin vào những thông tin đó và chuyển tiền, hành vi này đã hoàn tất cấu thành của tội lừa đảo.

Điểm quan trọng là: mục đích của kẻ phạm tội là chiếm đoạt tài sản của người khác. Và khi có yếu tố mạng viễn thông, internet hỗ trợ hành vi lừa đảo, thì đây được xem là tình tiết tăng nặng. Mức phạt có thể lên tới 20 năm tù nếu số tiền chiếm đoạt lớn, phạm tội có tổ chức hoặc lặp lại nhiều lần.

3. Tội đưa thông tin trái phép lên mạng – khi tin giả nhằm mục đích trục lợi chung

Trong khi đó, Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) lại điều chỉnh các hành vi đưa thông tin không đúng sự thật lên mạng nhằm gây ảnh hưởng xấu đến xã hội, hoặc trục lợi, thu lợi bất chính (chẳng hạn từ việc câu view, bán quảng cáo, thu dữ liệu cá nhân). Ở đây, người phạm tội không nhất thiết phải lừa người cụ thể chuyển tiền, mà chỉ cần tung tin sai sự thật với mục đích vụ lợi, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đạt mức thu lợi từ 50 triệu đồng trở lên. Ví dụ như việc dựng video giả về cháy nổ, thiên tai để bán quảng cáo online; hay lan truyền thông tin thất thiệt về sản phẩm để dìm hàng đối thủ trên thị trường. Khác với tội lừa đảo, tội danh này không cần yếu tố “giao tài sản” từ người bị hại, mà chủ yếu nhằm bảo vệ trật tự, an toàn thông tin trên mạng.

4. Phân biệt: xử lý theo Điều 174 hay Điều 288?

Việc phân biệt giữa hai tội danh trên phụ thuộc chủ yếu vào mục đích chính của hành vi. Nếu người tung tin giả nhằm lừa người khác chuyển tiền, tài sản – đó là lừa đảo theo Điều 174. Nếu tung tin chỉ để gây ảnh hưởng dư luận, câu view hoặc thu lợi từ quảng cáo, dữ liệu, đó là hành vi đưa thông tin trái phép lên mạng, xử lý theo Điều 288. Có nhiều trường hợp ranh giới rất mỏng, như hành vi tạo website giả ngân hàng để thu thập tài khoản. Nếu sau đó kẻ xấu chiếm đoạt tiền, thì sẽ xử lý theo Điều 174; nếu không chiếm đoạt mà chỉ thu thập thông tin người dùng, có thể xử theo Điều 288.

Để dễ hiểu, có thể tóm tắt như sau: nếu có người cụ thể bị mất tiền, thì cần xác định đó là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nếu chỉ là hành vi lan truyền thông tin giả gây ảnh hưởng chung, thì sẽ xử theo Điều 288.

5. Người dân cần làm gì để phòng tránh?

Trong thực tế, rất nhiều nạn nhân của các vụ lừa đảo qua mạng đều là người có trình độ, hiểu biết nhất định, nhưng vì tin vào hình ảnh, lời kêu gọi có vẻ “đáng tin” nên mất cảnh giác. Để phòng tránh, người dân cần tỉnh táo trước các thông tin chưa được kiểm chứng, không cung cấp mã OTP, tài khoản ngân hàng, hình ảnh giấy tờ tùy thân cho bất kỳ ai trên mạng. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, cần trình báo cơ quan công an, đồng thời lưu giữ bằng chứng (tin nhắn, đoạn ghi âm, ảnh chụp màn hình, hóa đơn chuyển khoản…). Ngoài ra, cần cập nhật kiến thức pháp luật cơ bản để biết mình đang được pháp luật bảo vệ và hành vi nào có thể bị xử lý hình sự.

6. Cần hoàn thiện pháp luật để xử lý triệt để tội phạm công nghệ cao

Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc liên quan đến tin giả và lừa đảo trên mạng gặp khó khăn trong định danh tội phạm, do hành vi có thể đồng thời vi phạm nhiều điều luật. Do đó, cần có văn bản hướng dẫn cụ thể để phân biệt rạch ròi giữa Điều 174 và Điều 288, tránh tình trạng xử lý thiếu thống nhất giữa các địa phương. Đồng thời, nên cân nhắc sửa đổi pháp luật để bổ sung yếu tố “sử dụng không gian mạng để thực hiện tội phạm” làm tình tiết tăng nặng trong các tội lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm. Cơ quan điều tra, kiểm sát, tòa án cũng cần được đào tạo chuyên sâu về tội phạm công nghệ cao, để theo kịp thủ đoạn mới của các đối tượng phạm tội.

7. Kết luận

Trong thời đại số, tin giả không chỉ gây hoang mang dư luận, mà còn trở thành công cụ nguy hiểm để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Việc xử lý đúng theo Điều 174 hay 288 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) không chỉ đảm bảo công lý, mà còn giúp cảnh báo, răn đe tội phạm. Người dân cần nâng cao cảnh giác, nắm rõ các quy định pháp luật cơ bản để bảo vệ bản thân và người thân trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Đồng thời, các cơ quan nhà nước cũng cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực điều tra để không ai phải trở thành nạn nhân của tin giả chỉ vì một cú “click” nhầm.

Xem thêm 

Bóng tối của lòng tin: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và những hệ lụy đau lòng

Mở Công ty tư vấn du học rồi lừa đảo hàng chục người

Công Ty Bất Động Sản Lừa Đảo: Dấu Hiệu và Cách Phòng Tránh(Mở trong cửa số mới)