Giả mạo shop uy tín để lừa người mua – Xử lý hình sự thế nào?

1. Thực trạng và bản chất của hành vi

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử mang lại nhiều thuận tiện cho người tiêu dùng, nhưng đồng thời cũng tạo ra môi trường thuận lợi cho các hành vi lừa đảo tinh vi. Một thủ đoạn đang ngày càng phổ biến là giả mạo các shop hoặc thương hiệu uy tín để chiếm đoạt tiền của khách hàng.

Các đối tượng phạm tội thường:

• Sao chép giao diện website, logo, hình ảnh sản phẩm của shop hoặc thương hiệu lớn.
• Lập tài khoản mạng xã hội, fanpage hoặc website giả mạo để đăng thông tin khuyến mãi hấp dẫn.
• Yêu cầu khách hàng chuyển khoản trước hoặc thanh toán qua kênh không chính thức.
• Sau khi nhận tiền, không giao hàng, hoặc giao hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không đúng mô tả.

Về bản chất, đây là hành vi dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu để chiếm đoạt tài sản và đồng thời xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của chủ thương hiệu.

2. Căn cứ pháp lý xử lý hình sự

2.1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản – Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025)

Hành vi cấu thành: Dùng thủ đoạn gian dối để làm cho người khác tin và giao tài sản.

Áp dụng: Khi đối tượng giả mạo thương hiệu nhằm chiếm đoạt tài sản thông qua hành vi gian dối.

Khung hình phạt:

• Chiếm đoạt từ 2 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 2 triệu nhưng thuộc trường hợp đặc biệt (tái phạm, gây ảnh hưởng xấu…).
• Mức cao nhất tù chung thân nếu chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên hoặc phạm tội có tổ chức, chuyên nghiệp.

2.2. Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản – Điều 290 BLHS

Hành vi cấu thành: Sử dụng mạng internet, mạng viễn thông hoặc thiết bị số để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Áp dụng: Khi hành vi giả mạo được thực hiện hoàn toàn qua môi trường mạng (website, mạng xã hội, ứng dụng…).

Khung hình phạt tương tự Điều 174 nhưng nhấn mạnh yếu tố công nghệ thông tin.

2.3. Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp – Điều 226 BLHS

Hành vi cấu thành: Sử dụng trái phép nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý gây nhầm lẫn, thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 200 triệu đồng trở lên.

Hình phạt: Tối đa 3 năm tù đối với cá nhân hoặc phạt tiền đến 5 tỷ đồng, thậm chí đình chỉ hoạt động có thời hạn đến 2 năm đối với pháp nhân thương mại.

3. Nguyên tắc áp dụng tội danh

Nếu hành vi vừa xâm phạm thương hiệu vừa nhằm chiếm đoạt tài sản, cơ quan tố tụng sẽ ưu tiên xử lý theo tội chiếm đoạt tài sản (Điều 174 hoặc Điều 290).

Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226) có thể được xem là tình tiết tăng nặng hoặc xử lý độc lập nếu đủ yếu tố cấu thành.

Nếu chỉ giả mạo thương hiệu để bán hàng trái phép mà không có yếu tố chiếm đoạt, có thể xử lý theo Điều 226 BLHS hoặc xử phạt hành chính theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP.

4. Thực tiễn chứng minh tội phạm

Để xử lý hiệu quả, cần tập trung:

• Thu thập chứng cứ điện tử: Lưu trữ tin nhắn, hình ảnh, bài đăng, đường link, lịch sử chuyển khoản.
• Giám định quyền sở hữu trí tuệ: Xác định chủ sở hữu hợp pháp của thương hiệu bị giả mạo.
• Chứng minh yếu tố gian dối ngay từ đầu: Phân biệt với tranh chấp dân sự về hợp đồng mua bán.

5. Khuyến nghị

• Người tiêu dùng: Luôn xác minh thông tin qua kênh chính thức, cảnh giác với yêu cầu thanh toán trước bất thường.
• Doanh nghiệp: Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, giám sát hoạt động trên môi trường mạng, báo cáo vi phạm ngay khi phát hiện.
• Cơ quan chức năng: Tăng cường phối hợp giữa công an, quản lý thị trường và thanh tra sở hữu trí tuệ để xử lý nhanh chóng, tránh để đối tượng kịp tẩu tán tài sản.

Kết luận

Giả mạo shop uy tín để lừa đảo là hành vi có tính chất kép – vừa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vừa chiếm đoạt tài sản – với khung hình phạt rất nghiêm khắc theo quy định hiện hành. Trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng phát triển, việc nắm rõ các quy định pháp luật và kỹ năng nhận diện gian lận sẽ giúp người dân tự bảo vệ mình, đồng thời góp phần duy trì môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn.

Xem thêm 

Quyền lợi của người tiêu dùng dễ bị tổn thương có gì đặc biệt?

Quyền và nghĩa vụ mà người tiêu dùng cần biết năm 2025

Trách nhiệm bảo đảm an toàn thông tin cho người tiêu dùng

Bồi thường thiệt hại: Có nguyên tắc, có giới hạn