Hình thức lừa đảo “ship COD hàng rác” – Cơ chế pháp luật bảo vệ người mua

Mở đầu

Trong thời đại thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, thanh toán khi nhận hàng (COD) là lựa chọn phổ biến của nhiều người tiêu dùng. Tuy nhiên, hình thức này đang bị lợi dụng để thực hiện chiêu trò “ship COD hàng rác” – bên bán cố tình gửi hàng kém chất lượng, sai mô tả hoặc vô giá trị. Người mua chỉ được mở gói hàng sau khi thanh toán, dẫn đến việc bị lừa và khó đòi lại tiền.

Vậy pháp luật hiện hành bảo vệ người mua ra sao? Khi gặp phải tình huống này, người tiêu dùng cần khiếu nại và yêu cầu bồi thường như thế nào đối với đơn vị vận chuyển và sàn thương mại điện tử?

Bản chất pháp lý của hành vi “ship COD hàng rác”

Hành vi gửi hàng không đúng cam kết, có dấu hiệu gian dối ngay từ đầu để chiếm đoạt tiền, có thể bị xem xét xử lý hình sự theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Nếu chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi này vẫn là vi phạm pháp luật dân sự, thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, buộc bên bán phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại và hoàn trả tiền hàng.

Cơ sở pháp luật bảo vệ người mua

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023:

• Điều 10: Các hành vi bị nghiêm cấm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Khoản 7 Điều 4: Người tiêu dùng được quyền Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình tới tổ chức, cá nhân kinh doanh và cơ quan quản lý nhà nước.

Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử (sửa đổi bởi Nghị định 85/2021/NĐ-CP)

• Điều 36, 37: Trách nhiệm của thương nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ sàn giao dịch thương mại điện tử và trách nhiệm của người bán trên sàn giao dịch thương mại điện tử.

Luật Thương mại 2005

• Điều 14 và các quy định về chế tài bồi thường thiệt hại tại Mục 1 Chương VII.

Bộ luật Dân sự 2015

• Điều 351, 361: Bên vi phạm nghĩa vụ hợp đồng phải chịu trách nhiệm dân sự.

Cách khiếu nại và yêu cầu bồi thường

3.1. Khiếu nại với đơn vị vận chuyển

Đơn vị vận chuyển chỉ chịu trách nhiệm về việc giao nhận theo hợp đồng vận chuyển.

Tuy nhiên, nếu họ từ chối cho kiểm hàng khi chính sách cho phép, hoặc làm hỏng hàng hóa, họ có thể phải bồi thường theo Điều 541 BLDS.

Quy trình thực hiện:

• Giữ nguyên hiện trạng gói hàng; không sử dụng hoặc bỏ đi.
• Quay video/ chụp ảnh toàn bộ quá trình mở hàng làm chứng cứ.
• Liên hệ tổng đài/website đơn vị vận chuyển, cung cấp mã vận đơn và nội dung khiếu nại.
• Yêu cầu lập biên bản sự việc để có cơ sở yêu cầu bồi thường.

3.2. Khiếu nại với sàn thương mại điện tử

Áp dụng khi giao dịch qua các sàn như Shopee, Lazada, Tiki…

Sàn có trách nhiệm xử lý khiếu nại theo Điều 36 Nghị định 52/2013/NĐ-CP.

Các bước:

• Vào mục “Khiếu nại/Trung tâm hỗ trợ” trên ứng dụng, gửi ảnh, video, hóa đơn, tin nhắn chứng minh hàng sai mô tả.

• Yêu cầu hoàn tiền hoặc đổi trả theo chính sách bảo vệ người mua.
• Thương nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ thương mại điện tử được tham gia hòa giải tranh chấp phát sinh giữa khách hàng với người bán trên website thương mại điện tử của mình.

3.3. Khởi kiện hoặc tố giác hình sự

Tố giác hình sự: Khi bên bán có hành vi gian dối ngay từ đầu nhằm chiếm đoạt tiền, gửi đơn đến Cơ quan Cảnh sát điều tra đề nghị xử lý theo Điều 174 BLHS.

Khởi kiện dân sự: Nếu chỉ là tranh chấp hợp đồng, khởi kiện tại TAND nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở để yêu cầu trả tiền và bồi thường.

Lời khuyên thực tiễn cho người tiêu dùng

• Luôn chọn hình thức được kiểm hàng trước khi thanh toán.
• Quay video quá trình mở hàng để bảo vệ quyền lợi.
• Mua từ người bán có thông tin xác thực và đánh giá uy tín.
• Lưu giữ hóa đơn, chứng từ, tin nhắn giao dịch làm bằng chứng khi khiếu nại.

Kết luận

“Ship COD hàng rác” là thủ đoạn lợi dụng sự tin tưởng của người tiêu dùng để chiếm đoạt tài sản. Pháp luật đã có các công cụ từ hành chính, dân sự đến hình sự để bảo vệ người mua. Tuy nhiên, người tiêu dùng cần chủ động thu thập chứng cứ và sử dụng đúng kênh pháp lý để đòi lại quyền lợi. Một quy trình khiếu nại rõ ràng, kết hợp với ý thức cảnh giác, sẽ giúp hạn chế tối đa rủi ro trong giao dịch trực tuyến.

Xem thêm 

Quyền lợi của người tiêu dùng dễ bị tổn thương có gì đặc biệt?

Quyền và nghĩa vụ mà người tiêu dùng cần biết năm 2025

Trách nhiệm bảo đảm an toàn thông tin cho người tiêu dùng

Bồi thường thiệt hại: Có nguyên tắc, có giới hạn