Mua bán trẻ sơ sinh dưới hình thức “nhận nuôi con nuôi” – Có vi phạm hình sự?

1. Thực trạng đáng lo ngại

Tại Việt Nam, việc cho – nhận con nuôi là một giải pháp nhân đạo, giúp trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được chăm sóc, nuôi dưỡng trong môi trường tốt hơn. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, xuất hiện nhiều trường hợp nhận con nuôi “giấy tay”, không đăng ký theo quy định pháp luật, kèm theo việc giao – nhận tiền. Trên thực tế, có những bà mẹ sau khi sinh vài ngày liền giao con cho người khác, và được nhận lại một khoản gọi là “hỗ trợ sinh nở” hay “tiền bồi dưỡng”.

Vấn đề đặt ra là: Hành vi giao – nhận trẻ sơ sinh như vậy, nếu có kèm theo tiền bạc, có cấu thành tội phạm không? Nếu có thì thuộc tội danh nào? Ranh giới giữa tình thương và vi phạm pháp luật trong những trường hợp này đang trở nên rất mong manh.

2. Phân tích pháp lý: Khi “tình thương” vượt khỏi giới hạn pháp luật

2.1. Nhìn từ Luật Nuôi con nuôi

Theo Luật Nuôi con nuôi 2010, việc nhận con nuôi phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về độ tuổi, thân nhân, năng lực hành vi; đồng thời phải thực hiện thủ tục đăng ký nhận nuôi tại UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc qua cơ quan con nuôi có thẩm quyền. Mọi hình thức nhận con nuôi không đúng trình tự pháp luật, đặc biệt có yếu tố trao đổi tiền bạc, đều bị xem là vi phạm pháp luật.

2.2. Che giấu hành vi mua bán người dưới hình thức “nhận con nuôi”

Theo Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), hành vi mua bán người dưới 16 tuổi là hành vi nguy hiểm cho xã hội, bị xử lý hình sự với mức hình phạt cao: “Người nào mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt người dưới 16 tuổi thì bị phạt tù từ 3 năm đến 7 năm; phạm tội có tổ chức, vì động cơ đê hèn, đối với từ 2 người trở lên, nhằm mục đích trục lợi, … thì có thể bị phạt tù đến 20 năm hoặc tù chung thân.”

Hành vi mua bán ở đây được hiểu là chuyển giao người (trong đó có trẻ em) từ người này sang người khác để nhận về lợi ích vật chất, bất kể mục đích là gì. Do đó, nếu người mẹ sau khi sinh con, giao con cho người khác mà có nhận tiền, dù gọi là “hỗ trợ”, “bồi dưỡng”, “tiền viện phí” thì hành vi đó đã có thể bị xem là “mua bán người dưới 16 tuổi”. Người nhận con cũng có thể bị xử lý hình sự với vai trò là người mua.

2.3. Bên cho và bên nhận – ai vi phạm?

Bên cho con, nếu biết rõ hành vi là vi phạm pháp luật nhưng vẫn nhận tiền để giao con, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò người đồng phạm, giúp sức hoặc chủ thể chính.

Bên nhận con, nếu trả tiền để có được đứa trẻ mà không thông qua cơ quan chức năng, thì cũng có thể bị xử lý về tội mua người dưới 16 tuổi, cho dù mục đích là “nuôi dưỡng” hay “vì thương trẻ”.

Có nhiều vụ án thực tế, các bên đều khai rằng do “hoàn cảnh khó khăn”, “không đủ điều kiện nuôi con”, “muốn tìm cho con một gia đình tốt hơn”, nhưng pháp luật không cho phép hành vi trao đổi trẻ em dưới bất kỳ hình thức ngụy trang nào.

3. Ranh giới mong manh của “Giấy tay” – Cảnh báo cho người dân

Việc nhận con nuôi đúng quy trình pháp luật là hành vi nhân đạo. Tuy nhiên, hành vi “nhận con nuôi giấy tay”, kèm theo trao – nhận tiền, dù mang danh nghĩa “giúp đỡ”, “chia sẻ”, “hỗ trợ chi phí sinh nở” … thì vẫn là vi phạm pháp luật nếu thiếu minh bạch, không có sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Nhiều người tin rằng chỉ cần viết giấy tay là có thể “hợp pháp hóa” việc cho – nhận con. Tuy nhiên, theo pháp luật Việt Nam, chỉ các giấy tờ được lập theo đúng quy trình, có đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, mới có giá trị pháp lý. Giấy tay không thể thay thế thủ tục nhận con nuôi hợp pháp.

Tình thương không thể đứng ngoài vòng pháp luật. Đừng để những hành động xuất phát từ thiện chí lại trở thành hành vi phạm tội với mức hình phạt nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cả cuộc đời của người lớn và tương lai của đứa trẻ.

4. Cảnh báo: Đừng để “tình thương” thành tội phạm

Việc nhận con nuôi nên xuất phát từ tình thương, nhưng phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật. Những hành vi trao đổi tiền bạc khi nhận con, dù được gọi là “giúp đỡ”, nếu không minh bạch, không có hồ sơ pháp lý đầy đủ, thì hoàn toàn có thể bị khởi tố hình sự. Trong một số vụ án, cả người cho con và người nhận con đều bị truy tố vì tội mua bán người dưới 16 tuổi. Mức hình phạt rất nghiêm khắc, thậm chí có thể bị phạt tù chung thân.

5. Kiến nghị và giải pháp

– Đối với người dân: Cần tìm hiểu kỹ các quy định của Luật Nuôi con nuôi khi có ý định nhận con nuôi; tuyệt đối không thực hiện giao dịch “miệng”, “giấy tay”, không được trao – nhận tiền khi nhận con nuôi.

– Đối với cơ quan chức năng: Tăng cường kiểm tra, giám sát các hành vi giả dạng nhận con nuôi để mua bán trẻ sơ sinh; điều tra triệt phá các đường dây trung gian, môi giới hoạt động qua mạng xã hội, hội nhóm “cho – nhận con nuôi” có yếu tố trao đổi tiền bạc.

– Về pháp luật hình sự: Cần có hướng dẫn áp dụng cụ thể Điều 151 BLHS trong các tình huống ngụy trang “nhận nuôi con nuôi”; cân nhắc bổ sung chế tài xử lý hành chính hoặc hình sự ở mức nhẹ hơn đối với các hành vi mang tính nhân đạo, thiếu hiểu biết nhưng không vì mục đích trục lợi.

6. Kết luận

Dù xuất phát điểm có thể là tình thương, nhưng nếu hành vi giao – nhận trẻ sơ sinh đi kèm tiền bạc và không theo quy định của pháp luật, thì đều có thể bị xử lý hình sự theo Điều 151 Bộ luật Hình sự. Mua bán trẻ sơ sinh dưới hình thức “nhận con nuôi” là một hiện tượng nguy hiểm, tiềm ẩn rủi ro cả về pháp lý và đạo đức. Hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật hình sự mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền trẻ em và trật tự xã hội. Để không bước qua lằn ranh giữa tình thương và tội phạm, mỗi người cần hiểu đúng, làm đúng, tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật về nuôi con nuôi – vì lợi ích tốt nhất cho trẻ em và sự an toàn của chính mình.

Xem thêm 

Bóng tối của lòng tin: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và những hệ lụy đau lòng

Mở Công ty tư vấn du học rồi lừa đảo hàng chục người

Công Ty Bất Động Sản Lừa Đảo: Dấu Hiệu và Cách Phòng Tránh(Mở trong cửa số mới)