Trong đời sống hàng ngày, chúng ta thường sử dụng các thuật ngữ “vay” và “mượn” một cách khá tùy tiện. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật, hai khái niệm này mang những ý nghĩa và hậu quả pháp lý hoàn toàn khác nhau. Việc phân biệt rõ ràng giữa vay và mượn tài sản là rất quan trọng để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch.
Khái niệm
1. Vay tài sản
Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định (Theo Điều 463 của Bộ Luật Dân sự 2015).
2. Mượn tài sản
Hợp đồng mượn tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho mượn giao tài sản cho bên mượn để sử dụng trong một thời hạn mà không phải trả tiền, bên mượn phải trả lại tài sản đó khi hết thời hạn mượn hoặc mục đích mượn đã đạt được (Theo Điều 494 Bộ luật Dân sự 2015).
Phân biệt vay và mượn tài sản theo quy định của pháp luật
Để làm rõ sự khác biệt giữa vay tài sản và mượn tài sản, có thể xem xét dưới các tiêu chí sau:
1. Căn cứ pháp lý
Hợp đồng vay tài sản được quy định tại mục 4 Chương XVI Bộ luật Dân sự 2015.
Hợp đồng mượn tài sản được quy định tại mục 6 Chương XVI Bộ luật Dân sự 2015.
2. Đối tượng của hợp đồng
Vay: do hiện vẫn chưa có quy định nào khác hạn chế đối tượng tại hợp đồng này, nên đối tượng của hợp đồng vay tài sản là tài sản nói chung (tiền, vật, giấy tờ có giá, quyền tài sản).
Mượn: tất cả những tài sản không tiêu hao đều có thể là đối tượng của hợp đồng mượn tài sản (ví dụ: trang sức, máy tính, ti vi,…).
3. Trách nhiệm hoàn trả tài sản của bên vay và bên mượn
Đối với hợp đồng vay tài sản:
– Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn.
– Nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng (Trừ trường hợp có thỏa thuận khác).
– Trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ (nếu được bên cho vay đồng ý).
Đối với hợp đồng mượn tài sản: Bên mượn tài sản phải trả lại đúng tài sản đã mượn ban đầu (không được thay thế bằng tài sản cùng loại như khi vay).
4. Về quyền đối với tài sản
Vay tài sản: Bên cho vay chuyển quyền sở hữu, tức là bên vay trở thành chủ sở hữu tài sản vay kể từ thời điểm nhận tài sản đó.
Mượn tài sản: Bên cho mượn chỉ chuyển giao quyền sử dụng tạm thời cho bên mượn. Họ có quyền sử dụng tài sản sau khi nhận tài sản mượn theo đúng công dụng của tài sản và đúng mục đích đã thỏa thuận.
5. Tính chất đền bù theo hợp đồng
Vay tài sản: Hợp đồng vay tài sản là hợp đồng dân sự có đền bù hoặc không đền bù, cụ thể:
– Hợp đồng có tính đền bù khi các bên có thỏa thuận về trả lãi khi vay tài sản.
– Hợp đồng không có tính đền bù khi các bên không thỏa thuận về việc trả lãi.
Mượn tài sản: Bản chất của hợp đồng mượn tài sản là hợp đồng dân sự không có đền bù.
6. Quyền đòi lại tài sản
Đối với hợp đồng vay tài sản:
– Bên cho vay không được đòi lại trước kỳ hạn, trừ trường hợp được bên vay đồng ý hoặc đã nhắc nhở mà bên vay vẫn sử dụng tài sản vay trái mục đích (với hợp đồng vay tài sản có kỳ hạn).
– Trừ trường hợp có thỏa thuận khác thì bên cho vay có quyền đòi lại tài sản bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước cho bên vay biết trước một thời gian hợp lý (với hợp đồng vay tài sản không có kỳ hạn).
Đối với hợp đồng mượn tài sản, bên cho mượn có quyền đòi lại ngay khi:
– Bên mượn đã đạt mục đích nếu không có thỏa thuận về thời hạn mượn.
– Bên cho mượn có nhu cầu đột xuất và cấp bách cần sử dụng tài sản cho mượn nhưng phải báo cho bên mượn trong thời gian hợp lý.
– Bên mượn sử dụng tài sản không đúng mục đích, công dụng, không đúng cách thức đã thỏa thuận hoặc cho người khác mượn lại mà không có sự đồng ý của bên cho mượn.
7. Về việc trả lại tài sản
Đối với hợp đồng vay tài sản: Bên vay có quyền trả lại tài sản vay bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước cho bên vay một khoản thời gian hợp lý.
Đối với hợp đồng mượn tài sản: Bên mượn phải trả lại tài sản mượn đúng thời hạn. Đồng thời, nếu không có thỏa thuận về thời hạn trả lại tài sản thì bên mượn phải trả lại tài sản ngay sau khi mục đích mượn đã đạt được.
Kết luận
Vay và mượn tài sản là hai giao dịch dân sự khác nhau, được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật riêng biệt. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm này sẽ giúp chúng ta tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có trong các giao dịch dân sự hàng ngày.
Xem thêm:
– Hợp đồng vay tài sản – Những quy định cơ bản cần biết
– Hợp đồng mượn tài sản – Những quy định cơ bản cần biết
