Hiện nay, việc người đồng giới nhận con nuôi diễn ra khá phổ biến. Tại Việt Nam, pháp luật chưa công nhận hôn nhân đồng giới, do đó quyền của con nuôi trong gia đình có cha mẹ đồng giới không được bảo đảm đầy đủ như trong các gia đình thông thường. Tuy nhiên, theo Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và Bộ luật Dân sự năm 2015, con nuôi vẫn có một số quyền cơ bản nếu một cá nhân trong cặp đôi đồng giới nhận con nuôi hợp pháp.
1. Quyền của con nuôi trong gia đình có cha mẹ đồng giới
Quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục
Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010, cá nhân có thể nhận con nuôi nếu đáp ứng các điều kiện sau:
- Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
- Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên;
- Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi;
- Có tư cách đạo đức tốt.
Con nuôi có quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục như con ruột theo quy định tại Điều 24 Luật Nuôi con nuôi.
- Quyền có danh phận hợp pháp
- Con nuôi có thể mang họ của người nhận nuôi theo Điều 26 Luật Hộ tịch 2014.
- Trên giấy khai sinh và các giấy tờ pháp lý khác, chỉ có tên người nhận nuôi hợp pháp, người còn lại trong cặp đôi đồng giới không có tư cách pháp lý đối với đứa trẻ.
Quyền thừa kế tài sản
- Con nuôi có quyền thừa kế tài sản của cha/mẹ nuôi theo hàng thừa kế thứ nhất trong Bộ luật Dân sự 2015.
- Tuy nhiên, nếu người còn lại trong cặp đôi đồng giới không phải là cha/mẹ nuôi hợp pháp, con nuôi sẽ không có quyền thừa kế tài sản từ họ, trừ khi có di chúc chỉ định.
2. Hạn chế về quyền của con nuôi trong gia đình có cha mẹ đồng giới
Không có tư cách pháp lý với người còn lại trong cặp đôi đồng giới
- Nếu người nhận nuôi hợp pháp qua đời hoặc mất năng lực hành vi dân sự, người còn lại trong cặp đôi không có quyền nuôi dưỡng đứa trẻ, trừ khi có sự chỉ định giám hộ hợp pháp.
- Trong trường hợp tranh chấp quyền nuôi con, người không có tư cách pháp lý sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi cho đứa trẻ.
Không được hưởng các quyền lợi từ cả hai cha/mẹ nuôi
- Do pháp luật chỉ công nhận một cá nhân nhận con nuôi, đứa trẻ không thể hưởng các quyền lợi như bảo hiểm xã hội, trợ cấp từ người không có tư cách pháp lý.
Dễ bị phân biệt đối xử
- Trong thực tế, con nuôi trong gia đình có cha mẹ đồng giới có thể gặp khó khăn trong môi trường giáo dục, xã hội do định kiến về mô hình gia đình truyền thống.
3. Giải pháp bảo vệ quyền lợi cho con nuôi
Dù còn nhiều hạn chế, các cặp đôi đồng giới tại Việt Nam có thể áp dụng một số biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền lợi cho con nuôi, như:
- Lập di chúc để đảm bảo con nuôi có thể thừa kế tài sản từ cả hai người.
- Chỉ định giám hộ hợp pháp để phòng trường hợp cha/mẹ nuôi qua đời hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
- Ký kết các văn bản thỏa thuận dân sự để bảo vệ quyền lợi của con nuôi trong các vấn đề tài sản, chăm sóc, giáo dục.
Xem thêm:
Công nhận hôn nhân của người đồng giới: Thực trạng pháp lý và xu hướng
Nuôi con nuôi trong nước và có yếu tố nước ngoài
