TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUỐC TẾ: KHỞI KIỆN Ở ĐÂU?
Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế khởi kiện ở đâu? Tìm hiểu thẩm quyền tòa án, trọng tài và cách bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp.

Doanh nghiệp Việt Nam nhập hạt nhựa từ Hàn Quốc nhưng hàng về sai chất lượng. Hoặc doanh nghiệp xuất cà phê sang châu Âu nhưng đối tác không chịu thanh toán. Khi đó, câu hỏi đầu tiên thường là: kiện ở đâu, Tòa án nước nào, hay nhờ trọng tài?
Chọn sai nơi giải quyết có thể làm mất nhiều tháng, thậm chí bị từ chối thụ lý hồ sơ. Luật sư Lê Tuấn Anh, Công ty Luật sư LTA - Luậtsư.net sẽ phân tích các quy định pháp luật liên quan, giúp doanh nghiệp hiểu rõ cách xác định cơ quan giải quyết tranh chấp phù hợp.
1. Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế là gì?
Đây là bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa có yếu tố nước ngoài. Ví dụ: giao hàng chậm, hàng sai chất lượng, không thanh toán, hủy hợp đồng trái phép.
Yếu tố nước ngoài thường thể hiện ở một trong các điểm sau:
- Một bên là cá nhân, doanh nghiệp nước ngoài.
- Hợp đồng được ký, thực hiện hoặc hàng hóa nằm ở nước ngoài.
Về bản chất, đây là tranh chấp kinh doanh, thương mại, nên chịu sự điều chỉnh của Luật Thương mại 2005, Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) 2015.
2. Có 3 con đường chính để giải quyết tranh chấp
Theo Luật Thương mại 2005, các bên có thể chọn một hoặc kết hợp nhiều cách:
- Thương lượng, hòa giải: nhanh, ít tốn kém, giữ được quan hệ làm ăn.
- Trọng tài thương mại: nếu hợp đồng có điều khoản trọng tài.
- Tòa án: nếu không có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và Tòa án có thẩm quyền.
Phần dưới đây tập trung vào hai con đường chính thức: Tòa án và Trọng tài.
3. Khởi kiện ra Tòa án Việt Nam: khi nào được?
Điều kiện Tòa án Việt Nam có thẩm quyền
Điều 469 BLTTDS 2015 quy định thẩm quyền chung của Tòa án Việt Nam. Về cơ bản, Tòa án Việt Nam có thể giải quyết nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:
- Hợp đồng được xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt tại Việt Nam, hoặc đối tượng của hợp đồng là tài sản ở Việt Nam.
- Các bên thỏa thuận bằng văn bản chọn Tòa án Việt Nam.
- Bị đơn là cá nhân cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài tại Việt Nam, hoặc là tổ chức có trụ sở tại Việt Nam.
- Bị đơn có tài sản trên lãnh thổ Việt Nam.
- Bị đơn có văn phòng đại diện, chi nhánh tại Việt Nam và tranh chấp phát sinh từ hoạt động của văn phòng, chi nhánh đó.
Khi nào Tòa án Việt Nam không được thụ lý?
Hợp đồng có thỏa thuận chọn Tòa án nước ngoài hoặc trọng tài. Khi các bên đã chọn Tòa án nước ngoài, Tòa án Việt Nam không có thẩm quyền dù thuộc một trường hợp của Điều 469. Nếu có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, Tòa án cũng phải từ chối thụ lý (Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010).
Thuộc trường hợp bị giới hạn thẩm quyền theo Điều 472 BLTTDS 2015, ví dụ vụ việc đã được Tòa án hoặc trọng tài nước ngoài giải quyết và phán quyết đó đã được công nhận tại Việt Nam.
Khởi kiện tại Tòa án nước ngoài
Trong một số trường hợp, doanh nghiệp Việt Nam phải hoặc nên tiến hành khởi kiện tại Tòa án nước ngoài.
Điều này thường xảy ra khi:
- - Pháp luật hoặc điều ước quốc tế có liên quan xác định thẩm quyền của Tòa án nước ngoài.
- Hợp đồng quy định tranh chấp được giải quyết tại Tòa án của một quốc gia cụ thể;
- Đối tác nước ngoài không có tài sản tại Việt Nam, trong khi tài sản và hoạt động kinh doanh chủ yếu ở nước ngoài;
- Việc giải quyết tranh chấp tại nước ngoài thuận lợi hơn cho quá trình thu hồi tài sản;
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc Tòa án nước ngoài có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và việc bản án của Tòa án nước ngoài có được công nhận, thi hành tại Việt Nam hay không.
Nếu doanh nghiệp Việt Nam muốn sử dụng bản án nước ngoài để yêu cầu thi hành đối với tài sản tại Việt Nam, cần xem xét thủ tục công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
4. Khởi kiện bằng Trọng tài thương mại
Điều kiện để giải quyết bằng trọng tài
Tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại (Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010).
Các bên có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản (Điều 5 và Điều 16 của Luật này). Đây là điều kiện then chốt. Thỏa thuận có thể nằm trong hợp đồng hoặc ký riêng, trước hoặc sau khi tranh chấp xảy ra.
Trọng tài trong nước hay nước ngoài?
Các bên có thể chọn trung tâm trọng tài tại Việt Nam, như VIAC, hoặc trọng tài nước ngoài như SIAC (Singapore), ICC (Paris), HKIAC (Hồng Kông).
Phán quyết của trọng tài nước ngoài muốn thi hành tại Việt Nam cần được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành theo BLTTDS 2015 và Công ước New York 1958 (Việt Nam là thành viên từ năm 1995).
Ưu điểm của Trọng tài thương mại là:
- Thủ tục giải quyết tranh chấp thường linh hoạt;
- Các bên có thể lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn phù hợp;
- Quá trình giải quyết tranh chấp được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác;
- Phán quyết trọng tài có tính chung thẩm theo khoản 5 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại năm 2010.
5. Thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
Sau khi xác định cơ quan có thẩm quyền, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:
Bước 1: Rà soát hợp đồng
Kiểm tra các điều khoản về thanh toán, giao nhận, chất lượng hàng hóa, giải quyết tranh chấp và luật áp dụng để xác định nghĩa vụ bị vi phạm.
Bước 2: Thu thập chứng cứ
Chuẩn bị các tài liệu liên quan như:
- Hợp đồng, phụ lục hợp đồng, đơn đặt hàng;
- Hóa đơn thương mại, vận đơn, chứng từ giao nhận;
- Chứng từ thanh toán, email trao đổi;
- Văn bản xác nhận vi phạm và tài liệu chứng minh thiệt hại.
- Tài liệu bằng tiếng nước ngoài cần được dịch thuật, chứng thực theo yêu cầu của thủ tục tương ứng.
Bước 3: Yêu cầu đối tác thực hiện nghĩa vụ
Gửi văn bản yêu cầu đối tác thanh toán, giao hàng, khắc phục vi phạm hoặc bồi thường thiệt hại, đồng thời ấn định thời hạn thực hiện.
Bước 4: Nộp đơn khởi kiện hoặc yêu cầu trọng tài
Nếu thương lượng không thành, doanh nghiệp tiến hành khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền hoặc nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại tổ chức trọng tài theo thỏa thuận.
Nếu tiến hành khởi kiện tại Tòa án, Tòa án tống đạt giấy tờ cho bị đơn ở nước ngoài thông qua ủy thác tư pháp theo Luật Tương trợ tư pháp 2007. Bước này thường mất nhiều thời gian.
Bước 5: Tham gia giải quyết và thi hành phán quyết
Cung cấp chứng cứ, bảo vệ yêu cầu trong quá trình giải quyết. Sau khi có bản án hoặc phán quyết, doanh nghiệp cần thực hiện thủ tục thi hành tại quốc gia nơi đối tác có tài sản để thu hồi tiền hoặc hàng hóa.
6. Năm lưu ý để tránh “kiện sai nơi”
- Soạn kỹ điều khoản giải quyết tranh chấp. Điều khoản mơ hồ (ví dụ “tranh chấp sẽ do Tòa án hoặc trọng tài giải quyết”) dễ làm thỏa thuận trọng tài bị vô hiệu.
- Xác định luật áp dụng. Nếu hợp đồng không loại trừ, CISG có thể mặc nhiên áp dụng cho hợp đồng giữa các bên có trụ sở tại các nước thành viên.
- Kiểm tra tài sản của bên vi phạm ở đâu. Có phán quyết nhưng không thi hành được thì không có ý nghĩa thực tế.
- Lưu giữ chứng cứ đúng hình thức, nhất là chứng cứ điện tử.
- Cân nhắc thương lượng, hòa giải trước để tiết kiệm chi phí.
7. Luậtsư.net – Hỗ trợ giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế thường liên quan đến nhiều vấn đề như thẩm quyền giải quyết, luật áp dụng, chứng cứ giao dịch và khả năng thi hành phán quyết tại nước ngoài.
Luậtsư.net cung cấp dịch vụ pháp lý hỗ trợ khách hàng:
- Rà soát hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và điều khoản giải quyết tranh chấp.
- Đánh giá hồ sơ, xác định quyền và nghĩa vụ của các bên.
- Tư vấn phương án thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện.
- Soạn thảo đơn khởi kiện, hồ sơ yêu cầu trọng tài và các văn bản pháp lý liên quan.
- Hỗ trợ khách hàng trong quá trình giải quyết tranh chấp và thi hành phán quyết theo phạm vi dịch vụ được thỏa thuận.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Hợp đồng không có điều khoản giải quyết tranh chấp thì kiện ở đâu?
Bạn có thể khởi kiện tại Tòa án Việt Nam nếu thuộc một trong các trường hợp của Điều 469 BLTTDS 2015, ví dụ bị đơn có trụ sở hoặc tài sản tại Việt Nam, hoặc hợp đồng được thực hiện tại Việt Nam. Nếu không, bạn có thể phải kiện ở nước của bên bị đơn.
2. Đã thỏa thuận trọng tài nhưng vẫn kiện ra Tòa án Việt Nam thì sao?
Nếu thỏa thuận trọng tài hợp lệ và được bên kia viện dẫn, Tòa án sẽ từ chối thụ lý (Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010). Khi bị từ chối, bạn có thể mất thời gian và chi phí.
3. Bản án của Tòa nước ngoài có được thi hành tại Việt Nam không?
Có thể, nhưng phải được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành theo BLTTDS 2015 hoặc điều ước quốc tế có liên quan. Phán quyết của trọng tài nước ngoài cũng cần được công nhận theo Công ước New York 1958.
Kết luận
Với tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, câu trả lời cho “khởi kiện ở đâu” phụ thuộc vào ba điểm: điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng, việc Tòa án Việt Nam có thẩm quyền hay không (Điều 469, 470, 472 BLTTDS 2015, kèm quy định mới từ 01/07/2025), và khả năng thi hành phán quyết trên thực tế. Đọc kỹ hợp đồng và nhờ tư vấn sớm sẽ giúp bạn tránh được những sai sót tốn kém.
Ghi chú: Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, cung cấp thông tin pháp lý chung và không thay thế cho tư vấn pháp lý cụ thể.
Liên hệ ngay với chúng tôi để được Luật sư hỗ trợ kịp thời.
LUẬTSƯ.NET CUNG CẤP CÁC DỊCH VỤ SAU:
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp vay nợ
- Luật sư tư vấn giải quyết lĩnh vực hình sự
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp tiền đặt cọc
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp lao động
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp thừa kế
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp quyền nuôi con
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp ly hôn
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp lừa đảo online
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp dân sự
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp chia tài sản
- Luật sư tư vấn lập di chúc tại nhà
Luậtsư.net – dịch vụ luật sư uy tín tại TP.HCM.
📞 Số điện thoại: 0919989876
📍 Địa chỉ: Số 203 Cộng Hoà, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh 700000
🌐 Website: www.luậtsư.net
📧 Email: tuvanmienphi@luậtsư.net
Tại sao chọn LUẬTSƯ.NET?
- Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm: Với nhiều năm kinh nghiệm thực chiến trong các lĩnh vực: Đất đai, Hình sự, Thừa kế, Dân sự, Hành chính, Thương mại, Lao động.
- Tư vấn toàn diện: Hỗ trợ khách hàng từ giai đoạn tư vấn ban đầu đến khi thi hành án.
- Chi phí minh bạch: Cam kết chi phí dịch vụ hợp lý, rõ ràng, không phát sinh.
- Thời gian giải quyết nhanh chóng: Luật sư của chúng tôi luôn đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu và tối ưu hóa thời gian xử lý vụ việc.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng Dân sự
- Luật Trọng tài thương mại 2010
- Công ước Viên 1980 (CISG)
- Luật Tương trợ tư pháp 2007
- Công ước New York năm 1958