CẤP CHỨNG CHỈ TRÁI PHÉP: AI CHỊU TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ?
Cấp chứng chỉ trái phép, ai phải chịu trách nhiệm? Tìm hiểu trách nhiệm của cơ sở đào tạo, người ký cấp, người môi giới và người sử dụng chứng chỉ.

Chứng chỉ là giấy tờ ghi nhận kết quả học tập, bồi dưỡng hoặc năng lực của người được cấp. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tình trạng một số cơ sở tổ chức đào tạo khi chưa được phép, cấp chứng chỉ không đúng thẩm quyền hoặc cấp cho người không đáp ứng điều kiện đặt ra nhiều vấn đề pháp lý.
Đáng chú ý, trách nhiệm không chỉ thuộc về đơn vị đứng tên cấp chứng chỉ. Người tổ chức đào tạo, người ký cấp, cá nhân môi giới và người sử dụng chứng chỉ cũng có thể bị xem xét trách nhiệm tùy theo hành vi và mức độ tham gia.
Vậy cấp chứng chỉ trái phép bị xử lý như thế nào? Những ai phải chịu trách nhiệm và người đã nhận chứng chỉ có bị ảnh hưởng không?
Bài viết dưới đây do Luật sư Lê Tuấn Anh, Công ty Luật Sư LTA - Luậtsư.net thực hiện.
1. Những trường hợp được xem là cấp chứng chỉ trái phép
Không phải mọi chứng chỉ do trung tâm hoặc doanh nghiệp cấp đều là chứng chỉ trái phép. Cần xác định loại chứng chỉ, thẩm quyền cấp và điều kiện hoạt động của đơn vị.
Một số hành vi có dấu hiệu vi phạm gồm:
Thứ nhất, cấp chứng chỉ khi không có thẩm quyền.
Cơ sở hoặc cá nhân tự tổ chức cấp chứng chỉ thuộc hệ thống văn bằng, chứng chỉ quốc dân nhưng không được pháp luật trao quyền cấp.
Thứ hai, cấp chứng chỉ cho người không đủ điều kiện.
Người học chưa hoàn thành chương trình, không tham gia kiểm tra hoặc không đáp ứng điều kiện đầu ra nhưng vẫn được cấp chứng chỉ.
Thứ ba, tổ chức đào tạo, liên kết thi cấp chứng chỉ khi chưa được phép.
Cơ sở tự tổ chức hoạt động giáo dục hoặc liên kết tổ chức thi cấp chứng chỉ khi chưa đáp ứng điều kiện hoặc chưa có quyết định phê duyệt theo quy định.
Thứ tư, gian lận trong hồ sơ và quy trình cấp chứng chỉ.
Một số hành vi có thể bao gồm lập hồ sơ khống, hợp thức hóa kết quả học tập, sửa chữa thông tin hoặc sử dụng phôi chứng chỉ không đúng quy định.
Đặc biệt, cần phân biệt chứng chỉ thuộc hệ thống giáo dục quốc dân với giấy chứng nhận hoàn thành khóa học, giấy xác nhận tham gia hội thảo hoặc chứng nhận nội bộ. Không phải mọi giấy chứng nhận do doanh nghiệp cấp đều có giá trị tương đương chứng chỉ chuyên môn được pháp luật công nhận.
2. Trách nhiệm pháp lý của cơ sở đào tạo và người tham gia cấp chứng chỉ trái phép
Trách nhiệm của cơ sở đào tạo, đơn vị tổ chức cấp chứng chỉ
Theo Điều 21 Nghị định 04/2021/NĐ-CP, hành vi cấp văn bằng, chứng chỉ không đúng quy định pháp luật có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng đối với tổ chức.
Đối với cá nhân, mức phạt bằng một nửa mức phạt áp dụng cho tổ chức, tức từ 15 triệu đồng đến 20 triệu đồng.
Ngoài ra, trường hợp gian lận để được cấp văn bằng, chứng chỉ hoặc bản sao văn bằng, chứng chỉ cũng có thể bị xử phạt theo quy định này.
Tùy hành vi, cơ sở vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như:
− Buộc hủy bỏ văn bằng, chứng chỉ hoặc bản sao văn bằng, chứng chỉ đã cấp không đúng quy định;
− Buộc hủy bỏ văn bản có nội dung trái pháp luật;
− Buộc trả lại khoản tiền đã thu trong những trường hợp pháp luật quy định;
− Bị đình chỉ hoạt động hoặc áp dụng hình thức xử phạt bổ sung nếu có căn cứ theo quy định tương ứng.
Như vậy, cơ sở đào tạo không thể chỉ thu hồi chứng chỉ hoặc hoàn trả học phí để mặc nhiên được miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm đã thực hiện.
Trách nhiệm của người đứng đầu và người trực tiếp ký cấp chứng chỉ
Người đứng đầu cơ sở đào tạo, người có thẩm quyền ký cấp chứng chỉ và cá nhân trực tiếp tham gia quy trình cấp chứng chỉ có thể phải chịu trách nhiệm tùy theo vai trò.
Nếu là công chức, viên chức thực hiện hành vi vi phạm trong quá trình thi hành công vụ, nhiệm vụ được giao, họ có thể bị xem xét xử lý kỷ luật theo quy định về cán bộ, công chức, viên chức.
Trường hợp có hành vi cố ý làm giả hồ sơ, tài liệu, con dấu hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện hành vi trái pháp luật, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về các tội danh sau nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm:
⁺ Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức – Điều 341 Bộ luật Hình sự.
⁺ Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ – Điều 356 Bộ luật Hình sự.
⁺ Tội giả mạo trong công tác - Điều 359 Bộ luật Hình sự.
Đáng chú ý, người ký chứng chỉ không đương nhiên phải chịu trách nhiệm trong mọi trường hợp. Cần xác định thẩm quyền, nhiệm vụ được giao, mức độ nhận thức và vai trò thực tế của người đó trong sai phạm.
Trách nhiệm của người môi giới, tuyển sinh và tổ chức cấp chứng chỉ
Người môi giới, nhân viên tuyển sinh hoặc cá nhân quảng cáo khóa học không đương nhiên chịu trách nhiệm chỉ vì tham gia giới thiệu chương trình đào tạo.
Tuy nhiên, nếu biết rõ cơ sở không có thẩm quyền cấp chứng chỉ nhưng vẫn cố ý tham gia tổ chức, thu tiền, lập hồ sơ khống hoặc giúp sức cho hoạt động cấp chứng chỉ trái phép, người này có thể bị xử lý tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Trường hợp có sự cấu kết, phân công vai trò hoặc cùng thực hiện hành vi phạm tội, cá nhân liên quan có thể bị xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự.
3. Người đã được cấp chứng chỉ trái phép có bị thu hồi và chịu trách nhiệm không?
Theo Điều 16 Quy chế ban hành kèm Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT, văn bằng, chứng chỉ bị thu hồi, hủy bỏ trong các trường hợp:
− Có hành vi gian lận trong tuyển sinh, học tập, thi cử hoặc làm hồ sơ để được cấp văn bằng, chứng chỉ;
− Cấp cho người không đủ điều kiện;
− Do người không có thẩm quyền cấp;
− Văn bằng, chứng chỉ bị tẩy xóa, sửa chữa;
− Để cho người khác sử dụng;
− Do lỗi của cơ quan cấp văn bằng, chứng chỉ.
Như vậy, người học có thể bị thu hồi chứng chỉ ngay cả khi sai phạm xuất phát từ phía cơ sở đào tạo.
Tuy nhiên, cần phân biệt trách nhiệm của người được cấp:
Trường hợp người học không biết việc cấp chứng chỉ sai quy định
Nếu người học tham gia khóa học thực tế, đáp ứng yêu cầu nhưng cơ sở đào tạo có sai phạm về thẩm quyền hoặc thủ tục, chứng chỉ vẫn có thể bị thu hồi. Tuy nhiên, người học không đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trường hợp người học biết rõ và cố ý gian lận
Nếu người học thông đồng với cơ sở đào tạo, sử dụng hồ sơ giả hoặc cố ý thực hiện hành vi gian lận để được cấp chứng chỉ, họ có thể bị xem xét trách nhiệm tương ứng.
Trường hợp sử dụng chứng chỉ giả
Nếu người sử dụng biết rõ chứng chỉ là giả nhưng vẫn sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật, có thể bị xem xét trách nhiệm theo Điều 341 Bộ luật Hình sự.
Do đó, việc chứng chỉ bị thu hồi và việc người được cấp phải chịu trách nhiệm hành chính hoặc hình sự là hai vấn đề khác nhau. Cần đánh giá riêng hành vi và lỗi của từng chủ thể.
4. Kết luận
Cấp chứng chỉ trái phép có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý của nhiều chủ thể, từ cơ sở đào tạo, người đứng đầu, người ký cấp đến người môi giới và người sử dụng chứng chỉ.
Tùy tính chất và mức độ vi phạm, các chủ thể có thể bị xử phạt hành chính, buộc hủy bỏ chứng chỉ, xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với người đã được cấp chứng chỉ, cần kiểm tra tính hợp pháp của cơ sở đào tạo, thẩm quyền cấp và điều kiện công nhận chứng chỉ. Việc chứng chỉ bị thu hồi không đồng nghĩa người học đương nhiên phạm tội, nhưng có thể ảnh hưởng đến việc sử dụng chứng chỉ trong học tập, tuyển dụng và hành nghề.
5. Dịch vụ tư vấn pháp lý tại Công ty Luật Sư LTA - Luậtsư.net
Công ty Luật Sư LTA - Luậtsư.net hỗ trợ tư vấn các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động đào tạo và cấp văn bằng, chứng chỉ:
− Tư vấn tính pháp lý của cơ sở đào tạo và hoạt động cấp chứng chỉ;
− Rà soát thẩm quyền cấp, điều kiện đào tạo và hồ sơ cấp chứng chỉ;
− Đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu, người ký cấp và cá nhân tham gia;
− Tư vấn xử lý trường hợp chứng chỉ bị thu hồi hoặc hủy bỏ;
− Hỗ trợ giải quyết tranh chấp học phí, yêu cầu hoàn trả khoản tiền đã nộp;
− Tư vấn trách nhiệm hành chính và hình sự liên quan đến hành vi làm giả, sử dụng chứng chỉ trái phép.
6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
− Trung tâm đào tạo không được cấp phép nhưng vẫn cấp chứng chỉ có vi phạm pháp luật không?
Cần xác định loại chứng chỉ, điều kiện hoạt động và thẩm quyền cấp. Nếu cơ sở cấp chứng chỉ thuộc hệ thống giáo dục quốc dân khi không có thẩm quyền, có thể bị xử phạt và buộc hủy bỏ chứng chỉ đã cấp.
− Người đứng tên ký chứng chỉ trái phép có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Có thể, nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Việc ký cấp sai thẩm quyền không tự động dẫn đến trách nhiệm hình sự mà cần xem xét vai trò, lỗi và hành vi cụ thể.
− Người học đã nộp tiền và hoàn thành khóa học nhưng chứng chỉ bị thu hồi thì có phạm tội không?
Không đương nhiên. Nếu người học không biết và không tham gia vào hành vi gian lận, việc chứng chỉ bị thu hồi do lỗi của cơ sở đào tạo không đồng nghĩa người học phạm tội. Người học có thể xem xét yêu cầu bảo vệ quyền lợi và hoàn trả khoản tiền theo căn cứ pháp luật phù hợp.
Ghi chú: Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
Liên hệ ngay với chúng tôi để được Luật sư hỗ trợ kịp thời.
LUẬTSƯ.NET CUNG CẤP CÁC DỊCH VỤ SAU:
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp vay nợ
- Luật sư tư vấn giải quyết lĩnh vực hình sự
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp tiền đặt cọc
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp lao động
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp thừa kế
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp quyền nuôi con
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp ly hôn
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp lừa đảo online
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp dân sự
- Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp chia tài sản
- Luật sư tư vấn lập di chúc tại nhà
Luậtsư.net – dịch vụ luật sư uy tín tại TP.HCM.
📞 Số điện thoại: 0919989876
📍 Địa chỉ: Số 203 Cộng Hoà, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh 700000
🌐 Website: www.luậtsư.net
📧 Email: tuvanmienphi@luậtsư.net
Tại sao chọn LUẬTSƯ.NET?
- Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm: Với nhiều năm kinh nghiệm thực chiến trong các lĩnh vực: Đất đai, Hình sự, Thừa kế, Dân sự, Hành chính, Thương mại, Lao động.
- Tư vấn toàn diện: Hỗ trợ khách hàng từ giai đoạn tư vấn ban đầu đến khi thi hành án.
- Chi phí minh bạch: Cam kết chi phí dịch vụ hợp lý, rõ ràng, không phát sinh.
- Thời gian giải quyết nhanh chóng: Luật sư của chúng tôi luôn đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu và tối ưu hóa thời gian xử lý vụ việc.