ÉP KẾT HÔN, ÉP LY HÔN – CÓ THỂ XỬ LÝ HÌNH SỰ KHÔNG?

1. Ép buộc kết hôn, ép buộc ly hôn là gì?

Để xác định một hành vi có vi phạm pháp luật hay không, trước hết chúng ta cần hiểu rõ bản chất của việc ép buộc kết hôn và ép buộc ly hôn.

• Ép buộc kết hôn: Là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, hoặc các thủ đoạn khác nhằm buộc một người phải tiến hành hôn nhân trái với mong muốn tự nguyện của họ. Điều này có thể xảy ra do áp lực từ gia đình, xã hội, hoặc vì mục đích cá nhân của người ép buộc.
• Ép buộc ly hôn: Tương tự, đây là việc sử dụng vũ lực, đe dọa vũ lực, hoặc các thủ đoạn khác để ép buộc một người phải chấm dứt quan hệ hôn nhân trái với ý chí của họ. Hành vi này thường xuất phát từ mục đích trục lợi, hoặc muốn thoát khỏi mối quan hệ nhưng không muốn đối mặt với sự phản đối từ phía đối phương.

Điểm chung, điểm cốt lõi của hành vi ép buộc là sự can thiệp trái pháp luật vào quyền tự do định đoạt của mỗi cá nhân trong vấn đề hôn nhân.

2. Căn cứ pháp lý: Điều 181 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định rất rõ ràng để bảo vệ quyền tự do hôn nhân. Cụ thể, Điều 181 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định về Tội cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ.

Điều luật này quy định: “Người nào cưỡng ép người khác kết hôn hoặc ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ bằng cách hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc bằng thủ đoạn khác gây hậu quả nghiêm trọng, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 03 năm.” Như vậy, hành vi ép buộc kết hôn, ép buộc ly hôn có thể bị xử lý hình sự nếu thỏa mãn các yếu tố sau:

1. Hành vi khách quan: Cưỡng ép người khác kết hôn hoặc ly hôn.

2. Phương thức thực hiện: Bằng cách hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc “bằng thủ đoạn khác”.

3. Hậu quả: Gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

4. Phân biệt: Hành vi cấm đoán trái pháp luật và hành vi “tác động tâm lý”

Đây là một điểm quan trọng cần làm rõ, bởi ranh giới giữa sự can thiệp và hành vi vi phạm pháp luật đôi khi khá mong manh trong nhận thức của nhiều người.

• Hành vi cấm đoán trái pháp luật (mang tính vật chất, trực tiếp): Đây là những hành vi rõ ràng, dễ nhận biết và có bằng chứng vật chất như: giam giữ, đánh đập, đe dọa tính mạng, uy hiếp bằng vũ khí, hoặc các hành vi bạo lực khác nhằm mục đích ép buộc. Những hành vi này thường dễ dàng bị xem xét xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

• Hành vi “tác động tâm lý” (tinh thần): Đây là những thủ đoạn tinh vi hơn, khó nhận biết và chứng minh hơn, bao gồm:

  • Đe dọa tinh thần: Sử dụng lời nói, hành động để gây sợ hãi, lo lắng, khiến nạn nhân cảm thấy bị áp lực lớn về tâm lý.
  • Cô lập xã hội: Cấm đoán giao tiếp với người thân, bạn bè, cắt đứt các mối quan hệ xã hội của nạn nhân.
  • Áp lực tài chính, kinh tế: Cắt đứt nguồn thu nhập, không chu cấp, hoặc gây khó khăn về tài chính để buộc nạn nhân phải tuân theo.
  • Sử dụng thủ đoạn mê tín dị đoan: Dùng các hình thức bói toán, phong thủy, hoặc hù dọa về tâm linh để tạo áp lực.

4. Liệu các hành vi “tác động tâm lý” này có bị xử lý hình sự theo Điều 181 BLHS không?

Câu trả lời là “Có thể”, nếu những hành vi đó được coi là “thủ đoạn khác” gây hậu quả nghiêm trọng. Tức là, những thủ đoạn này phải đạt đến mức độ nghiêm trọng, liên tục, hoặc có hệ thống, khiến ý chí tự nguyện của nạn nhân hoàn toàn bị tê liệt, gây ra những tổn hại đáng kể về thể chất, tinh thần hoặc cuộc sống của họ. Ranh giới ở đây rất mong manh và cần được đánh giá kỹ lưỡng dựa trên từng tình huống cụ thể.

5. Vấn đề chứng minh: Nỗi sợ hãi của người bị hại

Trong thực tế, việc xử lý các vụ án cưỡng ép kết hôn, ly hôn gặp rất nhiều khó khăn, một phần lớn đến từ chính nỗi sợ hãi của người bị hại.

• Tâm lý e ngại, sợ hãi: Người bị hại thường sợ bị trả thù, lo lắng cho sự an toàn của bản thân và người thân, sợ ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, hoặc bị cô lập bởi gia đình, cộng đồng nếu tố cáo.
• Thiếu bằng chứng cụ thể: Các hành vi ép buộc thường diễn ra trong không gian riêng tư, ít có nhân chứng. Đặc biệt với các hình thức “tác động tâm lý”, việc thu thập bằng chứng lại càng khó khăn hơn. Thường không có vết thương vật lý rõ ràng, chỉ là những tổn thương tinh thần âm ỉ.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là không có cách. Nếu bản thân hoặc người thân đang là nạn nhân của hành vi cưỡng ép, hãy mạnh dạn tìm kiếm sự giúp đỡ.

• Ghi nhận thông tin: Hãy cố gắng ghi lại các tin nhắn, cuộc gọi đe dọa, ghi âm các cuộc trò chuyện, hoặc nhật ký chi tiết về các hành vi bị ép buộc.
• Chia sẻ với người tin cậy: Kể cho bạn bè, người thân đáng tin cậy để họ có thể làm chứng hoặc hỗ trợ.
• Tìm đến cơ quan chức năng: Mạnh dạn trình báo sự việc với cơ quan công an gần nhất.
• Tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý và xã hội: Liên hệ với các tổ chức bảo vệ quyền phụ nữ, trung tâm tư vấn pháp luật, hoặc luật sư để được tư vấn và hỗ trợ về mặt pháp lý cũng như tâm lý. Họ có thể hướng dẫn cách thu thập chứng cứ và bảo vệ quyền lợi của mình.

6. Kết luận

Quyền tự do hôn nhân là một quyền cơ bản của mỗi công dân, được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ. Mọi hành vi cưỡng ép kết hôn, ly hôn đều là hành vi vi phạm pháp luật, và tùy theo mức độ, tính chất có thể bị xử lý hình sự.

Xem thêm 

Bóng tối của lòng tin: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và những hệ lụy đau lòng

Mở Công ty tư vấn du học rồi lừa đảo hàng chục người

Công Ty Bất Động Sản Lừa Đảo: Dấu Hiệu và Cách Phòng Tránh(Mở trong cửa số mới)