Tin giả về y tế, thực phẩm, thiên tai: Khi nào bị phạt? Khi nào đi tù?

Trong thời đại “thông tin nở rộ”, tin giả không còn là chuyện hiếm gặp. Đáng lo ngại hơn, những thông tin giả trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, thực phẩm và thiên tai lại có xu hướng lan truyền nhanh chóng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, tính mạng con người và trật tự an toàn xã hội.

Việc phát tán những thông tin như “muối hồng trị ung thư”, “động đất sắp xảy ra ở miền Trung” không chỉ gây hoang mang dư luận mà còn có thể bị xem là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cơ sở pháp lý

Hành vi phát tán tin giả có thể bị xử lý theo hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành, bao gồm:

• Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) – quy định các tội danh liên quan đến hành vi xâm hại đến trật tự công cộng, sức khỏe cộng đồng và an ninh mạng;
• Luật An ninh mạng 2018 – quy định về bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, cấm thông tin sai sự thật gây phương hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân;
• Nghị định 15/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP – quy định mức xử phạt hành chính trong lĩnh vực công nghệ thông tin;
• Nghị định 117/2020/NĐ-CP – xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế;
• Nghị định 119/2020/NĐ-CP – xử phạt trong lĩnh vực báo chí, truyền thông.

Tùy vào hậu quả và động cơ, hành vi có thể bị xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Các tội danh hình sự có thể áp dụng

Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông (Điều 288 BLHS)

Tội danh này áp dụng với hành vi đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng nhằm xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, hoặc gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội. Ví dụ: Tung tin “nước đóng chai chứa hóa chất gây ung thư”, “lá cây trị ung thư hiệu quả”, … Hình phạt: Phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm tùy theo mức độ nghiêm trọng và hậu quả thực tế.

Tội lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước, tổ chức, cá nhân (Điều 331)

Khi tin giả có nội dung xuyên tạc, công kích, bôi nhọ chính sách, cơ quan nhà nước, làm giảm uy tín chính quyền hoặc gây mất ổn định xã hội. Hình phạt: Phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm, tùy theo tính chất và mức độ nguy hiểm.

Tội vu khống (Điều 156)

Áp dụng với hành vi cố ý tung tin sai sự thật nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc uy tín của cá nhân/tổ chức. Ví dụ: Bịa đặt thông tin doanh nghiệp sản xuất thực phẩm bẩn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh. Hình phạt: Phạt tù đến 07 năm, có thể kèm theo phạt tiền và cấm hành nghề.

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174)

Khi tin giả được sử dụng nhằm mục đích kêu gọi quyên góp từ thiện nhưng thực chất là chiếm đoạt tài sản của người khác. Ví dụ: Dựng lên câu chuyện thiên tai, bệnh tật để kêu gọi chuyển khoản từ thiện, sau đó sử dụng cho mục đích cá nhân. Hình phạt: Có thể bị phạt tù lên đến tù chung thân nếu chiếm đoạt số tiền lớn.

Phân biệt xử phạt hành chính và truy cứu hình sự

Việc xử lý hành vi phát tán tin giả cần căn cứ vào:

• Hậu quả thực tế: Nếu chưa gây thiệt hại cụ thể thì xử phạt hành chính; nếu đã gây hậu quả nghiêm trọng sẽ bị truy cứu hình sự;
• Mục đích, lỗi và tiền sử: Vi phạm lần đầu, không cố ý thường bị xử phạt hành chính; cố ý hoặc tái phạm thì xem xét truy cứu hình sự.
• Ví dụ cụ thể:
• Một cá nhân chia sẻ lại thông tin sai sự thật chưa gây hậu quả: có thể bị phạt hành chính từ 5 – 100 triệu đồng.
• Một cá nhân chủ động đăng tải, kích động, gây rối: có thể bị truy tố theo Điều 288, 318 BLHS.

Khuyến nghị

Với người dân, sinh viên, doanh nghiệp:

• Luôn kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ;
• Tin tưởng các kênh thông tin chính thức: Bộ Y tế, Trung tâm Dự báo KTTV, cơ quan chức năng;
• Doanh nghiệp cần rà soát nội dung truyền thông nội bộ, tránh vô tình phát tán tin giả.

Với cơ quan nhà nước:

• Tăng cường tuyên truyền pháp luật về tin giả;
• Phối hợp chặt chẽ với các nền tảng mạng xã hội để xử lý nhanh chóng nội dung sai lệch.

Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

• Xem xét bổ sung tội danh riêng về hành vi tung tin giả gây hậu quả nghiêm trọng, thay vì xử lý rải rác theo các điều hiện hành.
• Tăng khung hình phạt đối với tin giả trong bối cảnh khẩn cấp như dịch bệnh, thiên tai – nơi ảnh hưởng đến số đông.
• Quy định trách nhiệm pháp lý rõ ràng với các nền tảng mạng xã hội khi để nội dung sai lệch lan truyền không kiểm soát.
• Thành lập các đơn vị chuyên trách về an ninh thông tin, có chức năng điều tra và xử lý nhanh chóng hành vi phát tán tin giả.

Kết luận

Tin giả không chỉ là hành vi vi phạm đạo đức mà còn có thể cấu thành tội phạm hình sự với mức hình phạt rất nghiêm khắc, thậm chí là tù chung thân nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Việc nâng cao nhận thức pháp lý và sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm là điều kiện tiên quyết để hạn chế tình trạng này.

Xem thêm 

Bóng tối của lòng tin: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và những hệ lụy đau lòng

Mở Công ty tư vấn du học rồi lừa đảo hàng chục người

Công Ty Bất Động Sản Lừa Đảo: Dấu Hiệu và Cách Phòng Tránh(Mở trong cửa số mới)