NGƯỜI LAO ĐỘNG BỊ GIỮ BẰNG GỐC ĐỂ ÉP LÀM VIỆC: XỬ LÝ SAO?

Bạn muốn nghỉ việc nhưng công ty không trả bằng đại học, CCCD hay giấy tờ gốc, vì “chưa bàn giao xong” hoặc “phải làm đủ thời gian mới trả”? Tình huống này rất phổ biến. Nhiều người lo lắng và đành ở lại làm tiếp. Pháp luật lao động quy định rõ: việc giữ bằng gốc của người lao động và giấy tờ tùy thân để ràng buộc họ là hành vi bị cấm. 

Luật sư Lê Tuấn Anh, Công ty Luật Sư LTA – Luậtsư.net sẽ giúp bạn làm rõ quy định pháp luật về vấn đề này, mức xử phạt đối với doanh nghiệp vi phạm và hướng xử lý khi công ty cố tình không trả lại giấy tờ gốc cho người lao động. 

1. Công ty có được giữ bản chính bằng cấp, giấy tờ cá nhân của bạn không?

Theo khoản 1 Điều 17 Bộ luật Lao động 2019, khi giao kết và thực hiện hợp đồng lao động, người sử dụng lao động không được giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Khoản 2 Điều 17 còn cấm công ty buộc người lao động đặt cọc bằng tiền hoặc tài sản khác để “bảo đảm” việc thực hiện hợp đồng.

Công ty vẫn có thể yêu cầu bản sao hoặc cho đối chiếu bản chính khi tuyển dụng. Điều bị cấm là giữ lại bản chính.

2. Mức xử phạt khi công ty giữ giấy tờ gốc của người lao động

Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10/9/2026 và thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Vì vậy, bạn nên dẫn chiếu văn bản mới này khi làm việc với cơ quan chức năng. 

Nếu công ty dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác để ép bạn phải làm việc, hành vi có thể bị xem xét xử lý hình sự về tội cưỡng bức lao động (Điều 297 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017). Đây là trường hợp nặng, cần có luật sư và cơ quan công an vào cuộc.

3. Các bước đòi lại bằng gốc và giấy tờ cá nhân

Bước 1: Yêu cầu trả giấy tờ bằng văn bản

Đừng chỉ nhắn miệng hay nhắn tin ngắn. Hãy gửi email hoặc đơn đề nghị gửi bộ phận nhân sự và người đại diện công ty, nêu rõ:

• Danh sách giấy tờ bị giữ (bằng tốt nghiệp, CCCD, chứng chỉ...).
• Ngày bạn đã giao nộp.
• Đề nghị hoàn trả trong một thời hạn cụ thể, ví dụ 03–05 ngày làm việc.
• Căn cứ pháp lý: Điều 17 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 15 Nghị định 283/2026/NĐ-CP.

Bước 2: Thu thập và lưu giữ bằng chứng

• Biên bản, giấy biên nhận hoặc tin nhắn xác nhận công ty đang giữ giấy tờ.
• Hợp đồng lao động, nội quy, thỏa thuận có điều khoản giữ bằng.
• Email, tin nhắn, ghi âm cho thấy công ty từ chối trả hoặc đặt điều kiện.

Bước 3: Gửi đơn tố cáo đến cơ quan thanh tra lao động

Nếu công ty vẫn không trả, bạn có thể gửi đơn tố cáo hoặc kiến nghị đến cơ quan thanh tra lao động tại địa phương, tức cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh nơi công ty đặt trụ sở. Đơn cần ghi rõ thông tin công ty, hành vi vi phạm và đính kèm bằng chứng. Nếu xác minh có vi phạm, cơ quan này sẽ xử phạt và buộc công ty trả lại giấy tờ. Vì cơ quan đầu mối có thể thay đổi theo tổ chức bộ máy, bạn nên gọi hỏi trước để nộp đúng nơi.

Bước 4: Khởi kiện hoặc yêu cầu hòa giải tranh chấp lao động

Nếu bạn bị thiệt hại thực tế, ví dụ mất cơ hội việc làm hoặc không thể đi học, bạn có thể yêu cầu hòa giải viên lao động hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để đòi bồi thường. Hãy kiểm tra thời hiệu yêu cầu, vì thời hạn này khá ngắn.

Bước 5: Xử lý trước mắt khi bị giữ CCCD hoặc giấy tờ tùy thân

Bạn vẫn cần dùng giấy tờ tùy thân trong công việc hằng ngày. Nếu cần gấp, hãy trình báo công an cấp xã nơi cư trú và làm thủ tục cấp lại theo quy định về căn cước. Việc này không thay thế quyền yêu cầu công ty trả lại và bị xử phạt.

4. Muốn nghỉ việc đúng luật thì cần làm gì để không bị “vịn” vào cớ vi phạm?

Công ty không có quyền giữ giấy tờ của bạn. Tuy vậy, để tránh rủi ro bồi thường, bạn nên nghỉ việc đúng quy trình theo Điều 35 Bộ luật Lao động 2019:

• Báo trước tối thiểu 45 ngày nếu làm theo hợp đồng không xác định thời hạn.
• Báo trước tối thiểu 30 ngày nếu làm theo hợp đồng từ 12 đến 36 tháng.
• Báo trước tối thiểu 03 ngày làm việc nếu hợp đồng dưới 12 tháng.

Một số trường hợp được nghỉ không cần báo trước (khoản 2 Điều 35), ví dụ:

• Không được bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc điều kiện làm việc đã thỏa thuận.
• Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng hạn.
• Bị ngược đãi, quấy rối hoặc bị cưỡng bức lao động.

Lưu ý về chi phí đào tạo: nếu công ty đã chi tiền đào tạo cho bạn theo thỏa thuận, bạn có thể phải hoàn trả chi phí này (Điều 40 và Điều 62 Bộ luật Lao động 2019). Đây là nghĩa vụ riêng, có thể làm rõ bằng chứng từ và thỏa thuận. Công ty không được dùng nó làm lý do giữ bằng gốc.

5. Dịch vụ tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động tại Luậtsư.net

Khi doanh nghiệp cố tình giữ bằng cấp, CCCD hoặc giấy tờ gốc, người lao động có thể gặp khó khăn trong quá trình nghỉ việc và tìm kiếm công việc mới. Nếu không biết cách xử lý, bạn có thể mất nhiều thời gian mà vẫn chưa nhận lại được giấy tờ.

Luật sư Lê Tuấn Anh, Công ty Luật Sư LTA – Luậtsư.net hỗ trợ người lao động:

• Tư vấn quyền và nghĩa vụ của người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động.
• Soạn thảo đơn yêu cầu công ty hoàn trả giấy tờ gốc và các văn bản pháp lý liên quan.
• Hướng dẫn thu thập chứng cứ, gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền.
• Tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có căn cứ.

Nếu công ty không trả giấy tờ hoặc đưa ra những điều kiện bất hợp lý, người lao động nên chủ động tìm hiểu quyền lợi của mình để có phương án xử lý phù hợp.

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Công ty làm mất CCCD hoặc bằng cấp bản chính của người lao động thì phải giải quyết thế nào?

Người lao động nên yêu cầu công ty giải trình và khắc phục hậu quả. Nếu phát sinh thiệt hại, người lao động có thể yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật.

Tôi đã nghỉ việc nhưng công ty yêu cầu thanh toán các khoản còn nợ mới trả giấy tờ, tôi có phải chấp nhận không?

Không. Công ty không được giữ giấy tờ gốc để gây sức ép buộc người lao động thanh toán khoản nợ. Nếu có tranh chấp về nghĩa vụ tài chính, hai bên cần giải quyết riêng theo quy định pháp luật.

Công ty yêu cầu người lao động bồi thường chi phí đào tạo khi nghỉ việc trước thời hạn, có phải trường hợp nào cũng phải trả không?

Không. Nghĩa vụ bồi thường phụ thuộc vào hợp đồng đào tạo, cam kết giữa hai bên và lý do nghỉ việc. Người lao động cần kiểm tra thỏa thuận và căn cứ yêu cầu bồi thường trước khi thanh toán.

Kết luận

Việc giữ bằng gốc của người lao động hay giấy tờ cá nhân để ép bạn tiếp tục làm việc là trái pháp luật. Công ty có thể bị phạt đến 50 triệu đồng và buộc phải trả lại giấy tờ. Hãy bình tĩnh yêu cầu bằng văn bản, giữ kỹ bằng chứng và nghỉ việc đúng quy trình. Nếu công ty vẫn không hợp tác, bạn hoàn toàn có quyền nhờ cơ quan chức năng can thiệp.

Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và cung cấp thông tin pháp lý chung, không thay thế cho tư vấn pháp lý cụ thể.

 Liên hệ ngay với chúng tôi để được Luật sư hỗ trợ kịp thời.

LUẬTSƯ.NET CUNG CẤP CÁC DỊCH VỤ SAU:

• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp vay nợ
• Luật sư tư vấn giải quyết lĩnh vực hình sự
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp tiền đặt cọc
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp lao động
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp thừa kế
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp quyền nuôi con
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp ly hôn
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp lừa đảo online
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp dân sự
• Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp chia tài sản
• Luật sư tư vấn lập di chúc tại nhà

Luậtsư.net – dịch vụ luật sư uy tín tại TP.HCM.

📞 Số điện thoại: 0919989876 
📍 Địa chỉ: Số 203 Cộng Hoà, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh 700000
🌐 Website: www.luậtsư.net
📧 Email: tuvanmienphi@luậtsư.net

Tại sao chọn LUẬTSƯ.NET?

1. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm: Với nhiều năm kinh nghiệm thực chiến trong các lĩnh vực: Đất đai, Hình sự, Thừa kế, Dân sự, Hành chính, Thương mại, Lao động.
2. Tư vấn toàn diện: Hỗ trợ khách hàng từ giai đoạn tư vấn ban đầu đến khi thi hành án.
3. Chi phí minh bạch: Cam kết chi phí dịch vụ hợp lý, rõ ràng, không phát sinh.
4. Thời gian giải quyết nhanh chóng: Luật sư của chúng tôi luôn đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu và tối ưu hóa thời gian xử lý vụ việc.