Bán thực phẩm kém chất lượng, gần hết hạn vào vùng thiên tai – Có bị xử lý hình sự không?

Thực trạng đáng báo động từ thực tiễn

Mỗi mùa mưa bão, lũ lụt, hạn hán hay thiên tai bất ngờ xảy ra, không chỉ có những nghĩa cử cao đẹp từ cộng đồng mà cũng xuất hiện những hành vi trục lợi đáng lên án. Trong đó, một số cá nhân và doanh nghiệp lợi dụng tình trạng khẩn cấp để đưa thực phẩm kém chất lượng, sắp hết hạn, thậm chí giả mạo nhãn mác vào vùng thiên tai nhằm kiếm lợi bất chính.

Những thùng mì gói có dấu hiệu cạo sửa ngày sản xuất, nước suối “cứu trợ” nhưng đã gần hết hạn, hay thực phẩm đóng hộp bị móp méo, không rõ nguồn gốc được “biếu tặng” nhưng thực chất là xả hàng tồn kho… đều là những tình huống đã từng xảy ra trong thực tế. Không ít vụ việc bị cộng đồng mạng phát hiện và lên án. Nhưng câu hỏi đặt ra là: Liệu hành vi đó có thể bị xử lý hình sự không? Và nếu có thì theo tội danh nào?

Hành vi có thể cấu thành tội phạm gì theo Bộ luật Hình sự?

2.1. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm (Điều 194 BLHS)

Theo Điều 194 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025): “Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm…” có thể bị phạt tù từ 2 đến 5 năm, tùy vào tính chất, giá trị hàng hóa và hậu quả gây ra.

Nếu hành vi:

• Làm người sử dụng bị ngộ độc, tổn hại sức khỏe;
• Gây chết người;
• Gây thiệt hại lớn về tài sản;
• Thực hiện trong bối cảnh thiên tai;

… thì hình phạt có thể lên đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.

Trong trường hợp thực phẩm không đạt chất lượng, sắp hết hạn nhưng cố tình thay đổi nhãn mác, làm sai lệch thông tin để lừa dối người tiêu dùng, đặc biệt là những người đang trong tình trạng cần cứu trợ khẩn cấp, hành vi này rất dễ cấu thành tội danh nêu trên.

2.2. Tội đầu cơ trong điều kiện khẩn cấp (Điều 196 BLHS)

Nếu người bán không những cung cấp thực phẩm kém chất lượng mà còn gom hàng, tích trữ hàng cứu trợ để nâng giá bán, thu lợi bất chính trong bối cảnh thiếu thốn do thiên tai, thì hành vi này có dấu hiệu của: Tội đầu cơ – theo Điều 196 Bộ luật Hình sự.

Cụ thể, nếu lợi dụng hoàn cảnh thiên tai để:

• Mua gom lương thực, thực phẩm thiết yếu;
• Cố tình “găm hàng” để đẩy giá cao;
• Bán lại với giá vượt quá quy định nhằm trục lợi…

… thì có thể bị xử lý hình sự với mức án cao nhất lên đến 15 năm tù, tùy theo số tiền thu lợi và hậu quả.

2.3. Tình tiết tăng nặng: Lợi dụng hoàn cảnh thiên tai để phạm tội (Điểm l, khoản 1 Điều 52 BLHS)

Điều đặc biệt cần lưu ý, theo điểm l khoản 1 Điều 52 BLHS: “Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội” được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.

Như vậy, khi cá nhân hay pháp nhân biết rõ vùng thiên tai đang thiếu thốn lương thực, người dân hoang mang và dễ bị tổn thương, mà vẫn cố tình đưa hàng kém chất lượng, hàng gần hết hạn hoặc tăng giá bất hợp lý để kiếm lời, thì hành vi này sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn khi lượng hình.

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Không chỉ cá nhân, pháp nhân thương mại (như doanh nghiệp, công ty) nếu chủ trương đưa thực phẩm giả, gần hết hạn hoặc không rõ nguồn gốc vào vùng thiên tai để tiêu thụ cũng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 194 và Điều 196.

Theo Luật sửa đổi, bổ sung BLHS 2015, mức phạt đối với pháp nhân có thể lên tới 40 tỷ đồng nếu gây hậu quả nghiêm trọng thì sẽ bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn tùy theo mức độ vi phạm.

Một số tình huống điển hình dễ bị xử lý hình sự

Kết luận: Trục lợi trong thiên tai – Không chỉ vô đạo đức mà còn là tội ác

Trong thời điểm người dân vùng thiên tai đang cần sự sẻ chia, hỗ trợ thực sự thì mọi hành vi đưa hàng kém chất lượng, đầu cơ trục lợi, cung cấp thực phẩm giả… không chỉ đi ngược với đạo đức xã hội mà còn xâm phạm đến quyền được bảo vệ sức khỏe, tính mạng của cộng đồng.

Bộ luật Hình sự đã có các quy định cụ thể và nghiêm khắc để trừng trị những hành vi như vậy. Đồng thời, đây cũng là lời cảnh tỉnh cho các cá nhân, tổ chức khi tham gia hoạt động cứu trợ: phải tuân thủ đúng quy định pháp luật, đảm bảo chất lượng hàng hóa và không được trục lợi từ nỗi đau của người khác.

Xem thêm 

Bóng tối của lòng tin: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và những hệ lụy đau lòng

Mở Công ty tư vấn du học rồi lừa đảo hàng chục người

Công Ty Bất Động Sản Lừa Đảo: Dấu Hiệu và Cách Phòng Tránh(Mở trong cửa số mới)