Di chúc bằng miệng: Lời trăn trối có đủ sức nặng trước pháp luật?

Đánh giá bài viết

Theo pháp luật dân sự, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản cho mình cho người thừa kế theo pháp luật. Thừa kế có hai hình thức: Thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Đối với thừa kế theo di chúc, pháp luật quy định phải thành lập bằng văn bản, trường hợp không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng. Tuy nhiên, trong thực tiễn, việc thực hiện di chúc miệng không hề dễ dàng, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

I Quy định chung về di chúc miệng

Khái niệm về di chúc miệng

Hiện nay, pháp luật Việt Nam vẫn chưa có một định nghĩa cụ thể nào cho di chúc miệng. Di chúc miệng có thể hiệu đại khái là “sự bày tỏ bằng lời nói ý chí của người để lại di sản thừa kế lúc còn sống trong việc định đoạt khối di sản của mình cho người khác”

Điều kiện di chúc miệng có hiệu lực (Điều 629, 630 BLDS 2015)

Trường hợp khẩn cấp đe dọa đến tình mạng người lập di chúc không thể lập di chúc bằng văn bản (bệnh nặng; tai nạn)
Có hai người làm chứng
Nội dung di chúc phải được ghi chép lại và sẽ được công chứng chứng thực trong vòng 5 ngày.

So sánh di chúc bằng văn bản và di chúc miện

Di chúc được lập bằng miệng là di chúc đặc biệt, có nhiều điểm khác so với di chúc được lập bằng văn bản

Tiêu chí	Di chúc bằng văn bản	Di chúc miệng
Căn cứ pháp lý	Điều 627, 628, 634 – 638 BLDS 2015	Điều 629 – 630 BLDS 2015
Khái niệm	Là di chúc được thể hiện bằng chữ viết, do người lập tự viết hoặc nhờ người khác viết	Sự bày tỏ bằng lời nói ý chí của người để lại di sản thừa kế lúc còn sống trong việc định đoạt khối di sản của mình cho người khác
Hoàn cảnh áp dụng	Có thể áp dụng mọi hoàn cảnh, không bị giới hạn	Áp dụng trong trường hợp tính mạng đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản
Hình thức thể hiện	Văn bản; có thể công chứng chứng thực hoặc không	Bằng lời nói, sau đó được ghi chép lại và công chứng chứng thực trong vòng 5 ngày
Điều kiện hiệu lực	Người lập có năng lực hành vi dân sự Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, hình thức di chúc không trái quy định pháp luật Không có công chứng vẫn được coi là hợp pháp nếu đáp ứng các điều trên	Người lập di chúc phải có năng lực hành vi dân sự Phải có 2 người làm chứng Phải được ghi chép lại và công chứng chứng thực trong vòng 5 ngày.
Rủi ro pháp lý	Ít hơn Thể hiện bằng văn bản, dễ lưu trữ, kiểm tra, đối chiếu	Cao hơn Phụ thuộc vào lời khai của người làm chứng Dễ bị vô hiệu nếu không ghi lại đúng thời hạn hoặc có nghi vấn về lời khai, bị lạm dụng.
Thời hạn có hiệu lực	Có hiệu lực từ thời điểm người lập di chúc chết	Có hiệu lực nếu được chứng thực trong vòng 5 ngày kể từ ngày người lập di chúc miệng

II Những rủi ro trong thực tiễn áp dụng di chúc miệng

Quy định di chúc miệng được tạo ra thể hiện sự linh hoạt trong pháp luật Việt Nam, khi một người đang trong tình trạng khẩn cấp, nguy hiểm đến tính mạng nhưng họ không thể lập di chúc bằng văn bản được. Nhưng vì tính linh hoạt của di chúc miệng cũng dẫn đế sự khó khăn trong việc xác thực và thực hiện di chúc.

Khó chứng minh hoàn cảnh lập di chúc

Để có thể lập di chúc miệng, người lập di chúc phải trong tình trạng bị đe dọa đến tính mạng của mình. Tuy nhiên khái niệm “tính mạng bị đe dọa” chỉ mang tính tương đối nên dễ xảy ra tranh cãi
Với những người mang bệnh nặng, điều trị lâu dài thì khó xác định được thời gian họ lập di chúc miệng, thời gian họ lập di chúc đó thì căn bệnh nó đã đến mức nguy cấp “đe dọa tính mạng” của họ chưa.

Rủi ro về người làm chứng

Di chúc miệng của người lập di chúc phụ thuộc rất nhiều vào người làm chứng.Theo quy định pháp luật, việc lập di chúc miệng phải có 2 người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng kí tên hoặc chỉ điểm.
Trường hợp người làm chứng không trung lập
Xảy ra mẫu thuẫn trong lời khai

Không tuân thủ đúng thủ tục lập văn bản trong thời hạn 5 ngày

Di chúc miệng là một di chúc đặc biệt được lập trong tình huống đặc biệt. Vì vậy pháp luật đã yêu cầu chính xác về hình thức của văn bản.

Khoản 5 Điều 630 BLDS 2015 quy định: “Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.” Vì quy định trong thời hạn ngắn như vậy dẫn đến việc không tuân thủ đúng thủ tục lập văn bản
Còn nhiều người, gia đình có người lập di chúc không biết quy định này, dẫn đến việc lập văn bản không kịp thời
Hoàn cảnh gia đình không đáp ứng được thời gian quy định, nhiều gia đình thuộc vùng sâu vùng xa, hoang vu hẻo lánh, quãng đường di chuyển xa dẫn đến việc công chứng, chứng thực trong 5 ngày khó khắn.

Thực tiễn xét xử

Bản án 19/2019/DS-PT ngày 10/04/20219 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định về yêu cầu tuyên di chúc vô hiệu

Tóm tắt vụ việc: bà Trần Thị Lư lập di chúc được UBND thị trấn T chứng thực, có hai người làm chứng. Tuy nhiên, Ông Tăng H cho rằng đây là tài sản mà bà Lư lập di chúc là tài sản chung của hộ gia đình vì thế yêu cầu
Phán quyết của Tòa án:
+ Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu, tuyền di chúc vô hiệu
+ Tòa án cấp Phúc phẩm tuyên di chúc vô hiệu một phần, vì cho rằng tài sản mà bà Lư lập là tài sản chung, bà Lư chỉ có quyền quyết định một phần tài sản của mình trong khối tài sản chung đó.
Nhận định: Mặc dù di chúc đã làm đúng hình thức tuy nhiên vẫn bị vô hiệu do không đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý.
Bản án 83/2022/DS-PT ngày 22/04/2022 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định về chia di sản thừa kế
Tóm tắt vụ án: Ông T yêu cầu chia di sản thừa kế của bố mẹ theo pháp luật, tuy nhiên ông L cho rằng cha mẹ trước khi chết đã để lại di chúc miệng. Tuy nhiên sau thời điểm lập di chúc 3 tháng cha mẹ anh vẫn còn sống minh mẫn.
Phán quyết tòa án:
+ Tòa án cấp sơ thẩm: Tuyên di sản thừa kế được chia theo pháp luật
+ Tòa án cấp phúc phẩm: Không chấp nhận kháng cáo của anh L, giữ nguyên quyết định của bản án sơ thẩm.
Nhận định: Di chúc miệng chỉ có hiệu lực trong 3 tháng nếu người lập di chúc còn sống và minh mẫn sau thời gian này, di chúc sẽ bị hủy bỏ.

IV KẾT LUẬN

Di chúc miệng, dù được pháp luật công nhận, là hình thức có tính nguy cơ pháp lý cao. Những rủi ro về hoàn cảnh lập di chúc, tư cách người làm chứng, thủ tục chứng thực và nguy cơ bị lợi dụng là những điểm khiến hình thức này khó bảo vệ được ý chí thực sự của người để lại di sản, và dễ trở thành nguyên nhân dẫn đến tranh chấp kéo dài, dai dẳng trong gia đình.

XEM THÊM

Hướng giải quyết tranh chấp về thừa kế đất đai trong trường hợp thừa kế theo di chúc

NHỮNG LƯU Ý CẦN PHẢI BIẾT KHI LẬP DI CHÚC

Luật sư tư vấn lập di chúc tại nhà

GIỚI THIỆU

LUẬTSƯ.NET CHUYÊN TƯ VẤN VÀ CUNG CẤP CÁC DỊCH VỤ SAU:

Địa chỉ, số điện thoại Luật sư giỏi TP.HCM

Nếu bạn cần hỗ trợ trong việc giải quyết tranh chấp hợp đồng cho vay tài sản, hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn miễn phí và hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp.

LUẬTSƯ.NET – LUẬT SƯ GIỎI TP.HCM

📞 Số điện thoại: 0364919191 – 0919989876
📍 Địa chỉ: Số 11 Đường Số 7, KDC CityLand Park Hills, Phường 10, Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh 700000
🌐 Website: www.luậtsư.net
📧 Email: tuvanmienphi@luậtsư.net

“Chọn chúng tôi, chọn giải pháp pháp lý hiệu quả nhất!”

Tại sao chọn LUẬTSƯ.NET?

Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm: Chúng tôi đã xử lý thành công hàng trăm vụ tranh chấp nợ tel: 0364919191khó đòi, từ cá nhân đến doanh nghiệp.
Tư vấn toàn diện: Hỗ trợ khách hàng từ giai đoạn tư vấn ban đầu đến khi thi hành án.
Chi phí minh bạch: Cam kết chi phí dịch vụ hợp lý, rõ ràng, không phát sinh.
Thời gian giải quyết nhanh chóng: Luật sư của chúng tôi luôn đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu và tối ưu hóa thời gian xử lý vụ việc.

Đăng ký thành lập doanh nghiệp trọn gói giá rẻ chỉ 599k: https://dangkykinhdoanh.top/